ویرانه نه آنست که جمشید بنا کرد

                         ویرانه نه آنست که فرهاد فرو ریخت

ویرانه دل ماست که هر جمعه بیادش

                       صد بار بنا گشت و دگر باره فرو ریخت

تمدن متعالی اسلام

تمدن اسلامي دوران هاي متفاوتي را پشت سر نهاده است. صرف نظر از اين كه اين ادوار چگونه و بر چه اساسي تقسيم شود، مسلم است كه نبايد با ادوار تمدن غربي مقايسه و زمان بندي و موجود در مراحل مختلف تمدن غربي، از دوران روم تا قرون ميانه و عصر جديد، بر ادوار تمدن اسلامي تحميل شود.

آنچه در اينجا ارائه شده تنها «نگاهي» به ادوار تمدن اسلامي است، نوعي تقسيم بندي كه با شرايط تاريخي موجود در جهان اسلام طي چهارده قرن، طبيعي به نظر مي رسد. مي توان در باره هر يك از اين ادوار، بيش از اين سخن گفت و در ضمن اگر ميان شرق و غرب دنياي اسلام تفاوتي هست، آشكار كرد.

در پايان بحث، روي الگو صفوي تأكيد خاصي صورت گرفته است. اگر قرار باشد، تمدن اسلامي جديد دست كم بخشي از آن، در حوزه ايران شكل بگيرد، در عين حال كه نياز به نوعي همگرايي با جهان اسلام دارد، مي تواند روي الگوي صفوي تكيه شود. در اين باره در ادامه توضيحاتي آمده است.

الف: دوران شكل گيري و نضج تمدن اسلامي (قرن اول و دوم هجري)

از زماني كه دولتي در يك محيط بدوي تشكيل مي شود تا روزگاري كه تمدني پديد آيد، بسا ممكن است سه تا ده قرن به طول بينجامد؛ زيرا تمدن امري نيست كه در يك قرن و دو قرن پديد آيد. البته ممكن است شكوفايي آن در دو قرن آشكار شود، اما پيش زمينه هاي آن به يك حركت تدريجي در طي چند قرن نيازمند است.

در تمدن اسلامي، دولت از زمان رسول خدا (ص) در مدينه تشكيل شد. فتوحات سبب گسترش اين دولت به حوزه وسيعي گرديد، حوزه هايي كه خود لايه هاي تمدني كهني داشت. اين لايه ها در برخورد با اسلام و با تفسيرهاي جديد خود را در زندگي تمدني بشر آشكار كرد. يك قرن و نيم طول كشيد تا پديده اي به نام «كتاب» فراهم آيد. يكي دو قرن بعد از آن بود كه طبقه بندي علوم به جد مطرح شد و رشته هاي علمي با پيشرفت هايي كه پديد آمد، به تدريج تفكيك شدند. به طور كلي بايد دو قرن اول و دوم را دوران زمينه سازي و نضج گيري تمدن اسلامي بدانيم. دوراني كه البته تمدن دارد اما تمدني ميان عصر بدوي و عصر شهرنشيني پيشرفته، كه در قرن سوم پديد مي آيد.

                                             بقیه مطلب را در اینجا مشاهده نمایید.